(BM “Building Responsible Smart Cities Toolkit”, 2025 temelinde hazırlanmıştır)

Bu kontrol listesi, kamu kurumları, yatırımcılar, proje yöneticileri, mimarlar ve teknoloji ortakları için pratik bir yol haritası niteliğindedir.

I. Stratejik Aşama – Vizyon, Amaç ve İlkeler

1. [ ] Şehir vizyonunda insan odaklı gelişim ilkesi açıkça tanımlandı mı?


2. [ ] Proje “teknoloji için teknoloji” değil, toplumsal sorunların çözümüne odaklı mı?


3. [ ] Eşitlik, kapsayıcılık ve toplumsal cinsiyet dengesi değerleri stratejide yer alıyor mu?


4. [ ] Yerel halkın ihtiyaç ve görüşleri başlangıçta değerlendirildi mi?


5. [ ] İnsan hakları risk analizi projenin başında yapıldı mı?

 

II. Planlama ve Tasarım Aşaması – Öncelikler ve İş Birliği

6. [ ] Kamu, özel sektör, akademi ve sivil toplum arasında iş birliği mekanizması kuruldu mu?


7. [ ] Akıllı şehir konsepti Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları (SKA) ile uyumlu mu?


8. [ ] Teknoloji seçiminde şeffaflık ve rekabet ilkeleri korundu mu?


9. [ ] Her bileşen için etik ve sosyal etki analizi yapıldı mı?


10. [ ] İklim direnci ve yeşil altyapı planlamaya dahil edildi mi?

 

III. Sözleşme ve Tedarik Aşaması – Sorumlu tedarik sistemi

11. [ ] Tedarikçiler ve yükleniciler için insan hakları yükümlülükleri sözleşmede yer alıyor mu?


12. [ ] Sözleşmeler veri güvenliği, gizlilik ve sorumluluk hükümlerini içeriyor mu?


13. [ ] Satın alma süreçleri dijital, izlenebilir ve şeffaf mı?


14. [ ] Yüklenicilerden etik kod ve sürdürülebilirlik raporları talep ediliyor mu?

 

IV. Teknoloji Uygulama Aşaması – İnsan odaklı çözümler

15. [ ] Veri toplama ve işleme süreçlerinde halkın rızası ve şeffaflık sağlandı mı?


16. [ ] AI, IoT gibi sistemlerde adil ve ayrımcılıktan uzak algoritmalar garanti edildi mi?


17. [ ] Açık standartlar ve birlikte çalışabilir teknolojiler tercih edildi mi?


18. [ ] Kullanıcılar için dijital okuryazarlık programları düzenlendi mi?


19. [ ] Acil durum veya veri ihlali için güvenlik planı mevcut mu?

 

V. İzleme, Raporlama ve Sürdürülebilirlik

20. [ ] Gerçek zamanlı izleme mekanizmaları mevcut mu?


21. [ ] Proje sonuçları açık veri portalı üzerinden paylaşılıyor mu?


22. [ ] Vatandaşlar ve STK’lar için geri bildirim mekanizması geliştirildi mi?


23. [ ] Veri ve teknolojiler için sürdürülebilir teknik ve finansal model oluşturuldu mu?


24. [ ] Projenin uzun vadeli sosyal, çevresel ve ekonomik etkileri düzenli olarak değerlendiriliyor mu?

 

VI. Süreklilik ve Dayanıklılık

25. [ ] Proje sonunda ulusal kurumlar tarafından sürdürülebilir yönetim sistemi kuruldu mu?


26. [ ] Akıllı şehir platformu diğer şehirlerle deneyim paylaşım ağına entegre edildi mi?


27. [ ] Teknolojiler eskidiğinde modernizasyon planı var mı?


28. [ ] Şehir politikasında vatandaş katılımı, dijital etik ve insan değeri korunuyor mu?

 

Sonuç:

Sorumlu akıllı şehir, yalnızca dijital bir altyapı değil; insan değeri, şeffaflık, sürdürülebilirlik ve hukuki sorumluluğun birleştiği bir sistemdir. Bu kontrol listesi, akıllı şehirleri toplum için güvenilir ve adil hale getirir.
 

Kaynak: UNDP “Building Responsible Smart Cities Toolkit”, 2025