BMTning  “Building Responsible Smart Cities Toolkit” (2025) hujjati asosida. 

Bu roʻyxat davlat organlari, investorlar, loyiha menejerlari, arxitektorlar va texnologiya hamkorlari uchun amaliy yoʻl-xaritasi sifatida ishlatiladi.

I. Strategik Bosqich – Ko‘rish, Maqsad va Tamoyillar

1. [ ] Shahar konsepsiyasida inson markazida rivojlanish tamoyili aniq belgilanganmi?


2. [ ] Loyiha “texnologiya uchun texnologiya” emas, jamiyat muammolarini yechish uchun yo‘naltirilganmi?


3. [ ] Tenglik, inklyuzivlik, gender balans kabi ijtimoiy qadriyatlar strategiyada mavjudmi?


4. [ ] Mahalliy aholining ehtiyojlari va fikri dastlabki bosqichda o‘rganilganmi?


5. [ ] Loyiha boshidan inson huquqlari risk baholash jarayoni o‘tkazilganmi?


II. Rejalashtirish va Dizayn Bosqichi – Ustuvorlik va Hamkorlik

6. [ ] Davlat, xususiy sektor, akademiya va fuqarolik jamiyati o‘rtasida hamkorlik tizimi yaratilganmi?


7. [ ] Smart-shahar konsepti barqaror rivojlanish maqsadlari (SDGs) bilan moslashtirilganmi?


8. [ ] Texnologiyalar tanlovida ochiqlik va raqobatbardoshlik tamoyillari saqlanganmi?


9. [ ] Har bir komponent uchun axloqiy va ijtimoiy ta’sir tahlili o‘tkazilganmi?


10. [ ] Rejalashtirishda iqlim barqarorligi va yashil infratuzilma hisobga olinganmi?


III. Shartnomalar va Xaridlar Bosqichi – Mas’uliyatli xarid tizimi

11. [ ] Yetkazib beruvchilar va pudratchilar uchun inson huquqlari majburiyatlari shartnomada belgilanganmi?


12. [ ] Shartnomalar ma’lumotlar xavfsizligi, maxfiylik, va javobgarlik bandlarini o‘z ichiga oladimi?


13. [ ] Xarid jarayonlari shafof, raqamli va kuzatiladigan tarzda tashkil etilganmi?


14. [ ] Pudratchilardan etik kod va barqarorlik hisobotlari talab qilinayaptimi?


IV. Texnologiya Joriy Etish Bosqichi – Inson markazidagi yechimlar

15. [ ] Ma’lumotlar yig‘ish va qayta ishlashda aholi roziligi va shaffoflik ta’minlanganmi?


16. [ ] AI, IoT yoki raqamli tizimlarda adolatli algoritmlar va diskriminatsiyasiz ishlash kafolatlanganmi?


17. [ ] Texnologiyalar ochiq standartlar va interoperabilitet asosida tanlanganmi?


18. [ ] Foydalanuvchilar uchun raqamli savodxonlik dasturlari tashkil etilganmi?


19. [ ] Loyiha bo‘yicha favqulodda vaziyat, nosozlik yoki axborot buzilishi uchun xavfsizlik rejasi mavjudmi?


V. Monitoring, Hisobot va Davomiylik Bosqichi

20. [ ] Shahar tizimlari faoliyatini real vaqtda monitoring qilish mexanizmlari mavjudmi?


21. [ ] Loyiha natijalari haqida ochiq ma’lumotlar portali orqali hisobot beriladimi?


22. [ ] Aholi va fuqarolik tashkilotlari uchun fikr-mulohaza mexanizmi ishlab chiqilganmi?


23. [ ] Ma’lumotlar va texnologiyalar uchun barqaror texnik xizmat va moliyaviy model yaratilganmi?


24. [ ] Loyihaning uzoq muddatli ta’siri (ijtimoiy, ekologik, iqtisodiy) davriy baholanadimi?


VI. Barqarorlik va Uzluksizlik

25. [ ] Loyiha yakunida milliy institutlar tomonidan davomiy boshqaruv tizimi yo‘lga qo‘yilganmi?


26. [ ] Smart-shahar platformasi boshqa shaharlar bilan tajriba almashish tarmog‘iga ulanganmi?


27. [ ] Texnologiyalar eskirganida modernizatsiya yoki yangilash rejasi mavjudmi?


28. [ ] Shahar siyosatida fuqarolik ishtiroki, raqamli etik va inson qadriyati markazda saqlanadimi?


Yakuniy Xulosa:

Mas’uliyatli smart-shahar qurilishi – bu faqat raqamli infratuzilma emas, balki inson qadri, shafoflik, barqarorlik va huquqiy mas’uliyat uyg‘unlashgan tizimdir.
Ushbu checklist loyihalarning har bir bosqichida tekshiruv vositasi sifatida ishlatilsa, smart-shaharlar jamiyat uchun foydali, ishonchli va adolatli bo‘ladi.

Manba: UNDP “Building Responsible Smart Cities Toolkit”, 2025