BMTning “Building Responsible Smart Cities Toolkit” (2025) hujjati asosida.
Bu roʻyxat davlat organlari, investorlar, loyiha menejerlari, arxitektorlar va texnologiya hamkorlari uchun amaliy yoʻl-xaritasi sifatida ishlatiladi.
I. Strategik Bosqich – Ko‘rish, Maqsad va Tamoyillar
1. [ ] Shahar konsepsiyasida inson markazida rivojlanish tamoyili aniq belgilanganmi?
2. [ ] Loyiha “texnologiya uchun texnologiya” emas, jamiyat muammolarini yechish uchun yo‘naltirilganmi?
3. [ ] Tenglik, inklyuzivlik, gender balans kabi ijtimoiy qadriyatlar strategiyada mavjudmi?
4. [ ] Mahalliy aholining ehtiyojlari va fikri dastlabki bosqichda o‘rganilganmi?
5. [ ] Loyiha boshidan inson huquqlari risk baholash jarayoni o‘tkazilganmi?
II. Rejalashtirish va Dizayn Bosqichi – Ustuvorlik va Hamkorlik
6. [ ] Davlat, xususiy sektor, akademiya va fuqarolik jamiyati o‘rtasida hamkorlik tizimi yaratilganmi?
7. [ ] Smart-shahar konsepti barqaror rivojlanish maqsadlari (SDGs) bilan moslashtirilganmi?
8. [ ] Texnologiyalar tanlovida ochiqlik va raqobatbardoshlik tamoyillari saqlanganmi?
9. [ ] Har bir komponent uchun axloqiy va ijtimoiy ta’sir tahlili o‘tkazilganmi?
10. [ ] Rejalashtirishda iqlim barqarorligi va yashil infratuzilma hisobga olinganmi?
III. Shartnomalar va Xaridlar Bosqichi – Mas’uliyatli xarid tizimi
11. [ ] Yetkazib beruvchilar va pudratchilar uchun inson huquqlari majburiyatlari shartnomada belgilanganmi?
12. [ ] Shartnomalar ma’lumotlar xavfsizligi, maxfiylik, va javobgarlik bandlarini o‘z ichiga oladimi?
13. [ ] Xarid jarayonlari shafof, raqamli va kuzatiladigan tarzda tashkil etilganmi?
14. [ ] Pudratchilardan etik kod va barqarorlik hisobotlari talab qilinayaptimi?
IV. Texnologiya Joriy Etish Bosqichi – Inson markazidagi yechimlar
15. [ ] Ma’lumotlar yig‘ish va qayta ishlashda aholi roziligi va shaffoflik ta’minlanganmi?
16. [ ] AI, IoT yoki raqamli tizimlarda adolatli algoritmlar va diskriminatsiyasiz ishlash kafolatlanganmi?
17. [ ] Texnologiyalar ochiq standartlar va interoperabilitet asosida tanlanganmi?
18. [ ] Foydalanuvchilar uchun raqamli savodxonlik dasturlari tashkil etilganmi?
19. [ ] Loyiha bo‘yicha favqulodda vaziyat, nosozlik yoki axborot buzilishi uchun xavfsizlik rejasi mavjudmi?
V. Monitoring, Hisobot va Davomiylik Bosqichi
20. [ ] Shahar tizimlari faoliyatini real vaqtda monitoring qilish mexanizmlari mavjudmi?
21. [ ] Loyiha natijalari haqida ochiq ma’lumotlar portali orqali hisobot beriladimi?
22. [ ] Aholi va fuqarolik tashkilotlari uchun fikr-mulohaza mexanizmi ishlab chiqilganmi?
23. [ ] Ma’lumotlar va texnologiyalar uchun barqaror texnik xizmat va moliyaviy model yaratilganmi?
24. [ ] Loyihaning uzoq muddatli ta’siri (ijtimoiy, ekologik, iqtisodiy) davriy baholanadimi?
VI. Barqarorlik va Uzluksizlik
25. [ ] Loyiha yakunida milliy institutlar tomonidan davomiy boshqaruv tizimi yo‘lga qo‘yilganmi?
26. [ ] Smart-shahar platformasi boshqa shaharlar bilan tajriba almashish tarmog‘iga ulanganmi?
27. [ ] Texnologiyalar eskirganida modernizatsiya yoki yangilash rejasi mavjudmi?
28. [ ] Shahar siyosatida fuqarolik ishtiroki, raqamli etik va inson qadriyati markazda saqlanadimi?
Yakuniy Xulosa:
Mas’uliyatli smart-shahar qurilishi – bu faqat raqamli infratuzilma emas, balki inson qadri, shafoflik, barqarorlik va huquqiy mas’uliyat uyg‘unlashgan tizimdir.
Ushbu checklist loyihalarning har bir bosqichida tekshiruv vositasi sifatida ishlatilsa, smart-shaharlar jamiyat uchun foydali, ishonchli va adolatli bo‘ladi.
Manba: UNDP “Building Responsible Smart Cities Toolkit”, 2025




